( البته آتش جنگى كه عليه اسلام و ايمان مىافروزند ) بى نتيجه و خنثى است ، و اما جنگهايى كه ممكن است بين آنان و مسلمين در گيرد ليكن نه عليه دين و ايمان بلكه بر سر اينكه يكى از ديگرى گوى سبقت را در ميدان سياست و يا قوميت بر بايد از آيه استفاده نمىشود كه در اين گونه پيشامدها هم خدا نويد پيروزى مسلمين را داده باشد ، زيرا اين مطلب از سياق آيه خارج است . * ( « وَيَسْعَوْنَ فِي الأَرْضِ فَساداً وَاللَّه لا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ » ) * « سعى » سير سريع را گويند ، و كلمه « فسادا » مفعول له آن است يعنى سعى و كوشش يهود همه براى آن است كه زمين را عليه دين پر از فساد كنند و خداوند مفسدين را دوست ندارد ، و چون آنان را دوست ندارد زمين خود و بندگانش را بدست آنان نمىسپارد ، و نمىگذارد آنان به آرزوى پليد خود نايل شوند ، و سعى و كوشش آنان بيهوده خواهد ماند ( و خدا داناتر است ) . همهء اين مطالب كه تا كنون گفته شد بيان است براى جمله * ( « غُلَّتْ أَيْدِيهِمْ وَلُعِنُوا بِما قالُوا » ) * ، آرى ، چه دست بستگى بالاتر از اين كه براى هميشه نمىتوانند عليه اسلام ، مسلمين و ايمان آنها ( نه چيزهاى ديگر ) آتش افروزند و به منظور رسيدن به آن هدف فحشا و فساد را در زمين ترويج كنند . * ( « وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْكِتابِ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَكَفَّرْنا عَنْهُمْ سَيِّئاتِهِمْ . . . » ) * در اينجا به اول مطلب - كه روى سخن با همه اهل كتاب بود - برگشته و دوباره خطاب را به همه شان متوجه مىكند ، و در خاتمه كلام بطور ملخص عموم اهل كتاب را متوجه مىكند به اينكه چگونه نعمت بزرگ سعادت دو جهان را به رايگان از دست دادند ، و چه آسان جنت نعيم و نعمت حيات سعيده را از كف دادند ، و مراد از تقوا بعد از ايمان ، پارسايى و پرهيز از محرمات الهى و از گناهان كبيره است ، يعنى گناهانى كه خداوند در قرآن كريم وعده دوزخ به مرتكب آن داده است ، پس مراد از « سيئات » كه خدا وعده كرده اگر آنان كباير را مرتكب نشوند آن سيئاتشان را ببخشد ، عبارتست از گناهان صغيره ، در نتيجه اين آيه از جهت مضمون مطابق خواهد بود با آيه « إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبائِرَ ما تُنْهَوْنَ عَنْه نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ وَنُدْخِلْكُمْ مُدْخَلًا كَرِيماً » « 1 » .

--> ( 1 ) اگر اجتناب كنيد كباير آنچه را كه از آن نهى شده‌ايد ما سيئات ( گناهان صغيره ) شما را مىبخشيم و در مكان كريمى داخلتان مىكنيم . سوره نساء آيه 31 .